Смет Нургуль

Алматы облысы Қарасай ауданы Қырғауылды ауылы «Қырғауылды ауылындағы қазақ орта мектебі МДШО»КММ 10 «А» сынып оқушысы Болатқан Фариза Жетекшісі: биология пәнінің мұғалімі Смет

Алматы облысы Қарасай ауданы Қырғауылды ауылы

«Қырғауылды ауылындағы қазақ орта мектебі МДШО»КММ

 

10 «А» сынып оқушысы  Болатқан Фариза

Жетекшісі: биология пәнінің мұғалімі Смет Нургуль

 

 

Қан тобы мен темпераменттің сәйкес келуі.

Жоспар

  1. Қан тобы, ол арқылы мінезін сипаттау
  2. Темперамент ұғымы, оның қан тобымен сәйкес келуі
  3. Сынып оқушыларына жүргізілген зерттеу кезеңдері
  4. Қорытынды

І.Әр адамнның қан топтары әр түрлі болады.   Адамның қан тобы ұрықтың жатырда даму барысында қалыптасып, өмір бойы өзгермейді. Әр адамның қанының құрамындағы  ерекше нәруыздарға байланысты,  оны агглютинин деп атайды қан топтары әр түрлі болады.  Олар α және  ß әріптерімен белгіленеді. Ол тек К. Ландштейнер деген ғалымның зерттеуінен кейін ғана белгілі болды.

Австралия ғалымы К. Ландштейнер 1901 жылы кейбір жағдайда адам қанының плазмасының эритроциттерін араластырғанда бірігіп қалатындығын байқаған. Оны агглютинация деп атады. Одан адам өліп кетуі де мүмкін. Өзінің зерттеуі негізінде адам қанының төрт тобын ажыратты. І,ІІ,ІІ,ІҮ- топ. Осы еңбегіне байланысты 1930 жылы Нобель сыйлығын алды.

Көп деген ғаылмдардың зерттеулерін сүйенсек адам қан тобына байланысты ол адамның мінез құлқында білуге болады делінген.

І-топ ІІ-топ ІІІ-топ ІҮ-топ
Ымырашылдыққа ақрсы, жігерлі, табанды, әзіл- сықаққа бейім, өмірдегі құбылыстарға көзін ашып қарайтын айқындықты ұнататын болып келеді  Сезімтал, сәл нәрседен көңілі қалады, сырттай қарағанда ұстамды, әрі байсалды болып көрінгенімен жүйкесі жұқалау, өз-өзіне талап қойғыш, өз іс әрекетін мұқият бақылап отырады. Секемшіл, өзін қоршаған ортаға секеммен қарайды. Сары уайымғы жиі салынады, бірақ сабасына тез түсіп, болған жайтты тез есінен шығарады. Көздеген мақсатына жетуге жан тәнін аямайды, бірақ адамды өз мақсатына пайдалануға шебер болып келетін қасиетке ие.

 

Енді тепмерамент (латын тілінен аударғанда – «қоспа», «сәйкестілдік») адам психикасының сипатын, оның байсалдылық және қозғыштық деңгейін анықтайтын туа біткен ерекшелігін айтады.

Темперамент жеке тұлғаға тән ең тұрақты маңызды ерекшеліктерден құралады. Ол адамның жүріс тұрысынана, қатынасынан білінеді.

Ертедегі атақты грек дәрігері Гиппократ адам организмінің 4 түрлі сұйықтық арқылы реттелетінін айтқан. Олар:

  • Қан
  • Ірің (сарысу)
  • Қара өт
  • Сары өт

Ол адамынң бірі бірінен мінезі жағынан айырмашылығы осыған байланысты деген тұжырым пайда болған. Оысдан келіп темперамент ұғымы пайда болған. Гиппоркрат адам темпераментін 4 – кае біріктірді. ХІХ ғ орыстың көрнекіт ғалымы И.П. Павлов осы 4 түрін жоғары дәрежелі жүйке жүйесінің қызметімен байланысты екенін дәлелдеді.

 

 

ІІ.Егерде осы ғалымдарды жаңалықтары мен айтқан пікірлерін жинақтайтын болсақ болсақ, мынандай  сәйкестік кестесі  шығады.

Темперамент түрлері
  Сангвиник

(сангвин -қан)

Холерик

(холэ — өт)

Флегматик

(флегма — ірің)

Меланхолик

(мелайна холэ – қара өт)

Психологиялық ерекшелік Сыртқы өзегрістерге тез жауап береді. Қиыншылықты оңай, тез жеңеді, ширақ, ренжігенін білдірмейді Өте белсенді мінезі тез өзгереді, іске қатты беріліп істейді, бірақ ұстамсыз, өзін ұстай алмайды қалады Ұстамды ойланып сөйлейді. Жұмысты бастаса аяғына дейін жеткіздеі. Сезімін сыртқа шығармайды.  Ренжігіш, өте көп ойланады. Сыртқы орта әсеріне баяу жауап береді
Гиппократ бойынша Организмде қан көп Организмде сары өт көп Органимде сары су көп Организмде қара өт көп
Павлов бойынша Күшті, ұстамды, белсенді тип Күшті ұстамсыз тип Күшті, ұстамды, жай қозғалатын тип Әлсіз тип
Ландштейнер бойынша І-қан тобы ІІ-қан тобы ІІІ-қан тобы !Ү- қан тобы

ІІІ. Осы кестені негізге ала отырып сынып оқышыларның қан топтары мен темпераменттері қанша пайызға сай келетіндігін анықтадым. Мектеп психологы Тасырова Надираның көмегімен сынып оқушыларының темпераменттерін анықтадық. Анықтауға арналған тест мынандай үлгіде болды.

  • Кезең.Тест.

Темпераментті анықтау

  1. Жаңа іске мен кірісемін:

А) шыдыамсыздана, тез.

Б) шығармашылық энергиямен

В) асықпай, оййланып

Г) өз мүмкіндігіме сеніңкіремей

  1. маған таныс емес жерде өзімді осылай сезінемін:

А)өзімді еркін ұстап

Б)еркін және басқалармен бәрдей деңгейде араласмын

В)ұстамды болып, өзіме көңілді аз бөлуге тырысамын

Г) жайсыз сезініп, тез кетуге тырысамын\

  1. жұмыстағы және оқудағы сәтсіздіктеріме мен:

А) мектепке, достарыма, ата-анама қатты ренжимін

Б) көңілім түседі, бірақ сәтсіздіктің себебеі неден екенін тез табуға тырысамын

В) қатты қынжыламын, сәтсіздікьің себебін асықпай ойланамын

Г) жылап жіберуім мүмкін жіне көпке дейін сәтсіздікті ұмыта алмаймын

  1. менің сөйлеу мәнерім:

А) шапшаң, сөзді бөліп жіберемін, сөзді тоспай жауап беремін

Б)шұапшаң, сенімді, сөзіме қимылыммен, мимикамен өң беремін

В) баяу, сенімсіз, басымжағы ойларым шашырап қалағнадй ақырын дауысепн сөйлеймін

Г) баяу, ойланып, менімді сөйлеймін

  1. жаңа жұмысты бастағанда мен:

А)үлкен қызығушылықпен қолға аламын, бірақ аяғына шейін жеткізуім сирек

Б) үлкен қызығушылықпен қолға аламын, егер ол іс маған ұнаса, аяғына шейін жеткіземін

В) мұқият ойланып қолға аламын, асықпай аяғына шейін жеткіземін

Г) бұны жасай аламын ба, деген сенімсіздікпен қолға аламын

  1. мен мынандай ертегілерді оқығанды дұрыс көремін:

А) басты кейіпкердің адал достық пен махаббат сынақтарынан өтетінін жайлы

Б) сарайдың, киіну үлгісінің, кейәіпкерлер және олардың өмірінің кереметттілігі айқын сипатталғанг ертегілер

В) кейіпкерлер еңбекшіл болып келетін және еңбегі үшін марапатталатын

Г) табиғат, кейіпкерлердің сезімі мен қайғы-мұңы айқын сипатталған

Нәтижені өңдеу:

Егер жауапта басым болса:

А – холерик

Б-сангвиник

В- флегамтик

Г- меланхолик

2-кезең

Сыныптастарымыз барлығымыз барып «Сұңқар » медициналық орталығына қан топтарымызды анықтаттық

Оқушының аты-жөні  Қан тобы
1 Арифендин Бекнар І
2 Бекмаш Ерман І
3 Дамат Жания І
4 Жакупова Индира І
5 Жұмабаев Дидар ІІ
6 Каденова Нұргүл ІІІ
7 Қасым Назым ІІІ
8 Құдайберген Құдырет ІІІ
9 Пердебаева Гүлнұр ІІ
10 Сейсенбай Ранай ІІІ

 

ІҮ. Қорытынды

Қан топтары мен темпераменттерінің сәйкестігі

Оқушының аты-жөні  Қан тобы Темпераменті
1 Арифендин Бекнар І Флегматик
2 Бекмаш Ерман І Холерик
3 Дамат Жания І Сангвиник
4 Жакупова Индира І Холерик
5 Жұмабаев Дидар ІІ Сангвиник
6 Каденова Нұргүл ІІІ Флегматик
7 Қасым Назым ІІІ Сангвиник
8 Құдайберген Құдырет ІІІ Флегматик
9 Пердебаева Гүлнұр ІІ Сангвиник
10 Сейсенбай Ранай ІІІ Флагматик

 

Жұымысымның нәтижесінде адамдар арасындағы мінез құлық ерекшеліктерін мәні беру керектігін атап көрсеткім келеді. Олардың  темпераменттеріне қарап мінездерін бақылау, қан топтарына қарай жеке басының ерекшеліктерін мән берілуі керек. Зерттеу барысында оқушылардың темпераменті мен қан тобының сәйкестігі 71℅ құрады. Бұдан адам темпераментінің оның қандай қан тобына жататынын немесе керісінше, қан тобын біле отырып, қандай темпераменке ие екенін айта аламыз. Сонымен қатар олардың мінзедеріне байланысты қандай мамандықты жақсы меңгере алатындығын да анықтауға болады кейінгі зерттеу деректері бойынша.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пікір қалдыру

Сіздің email-ңыз жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

*